Cần biết
When do we get paid?
Khi nào thì trả lương?
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Tiền lương và quyền lợi
4 phần · 37 câu · khoảng 5 phút
New Zealand
Dù có visa loại nào, đi làm đều được luật lao động New Zealand bảo vệ. Hãy tự ghi lại mỗi ngày mấy giờ vào làm, mấy giờ tan làm, giữ phiếu lương và tin nhắn, có chuyện thì đó là bằng chứng.
Quyền lợi khi đi làm ở New ZealandTiền lương và phiếu lương
Cần biết
What's my hourly rate?
Lương theo giờ của tôi là bao nhiêu?
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Cần biết
Can I have a payslip?
Cho tôi xin phiếu lương được không?
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Xem kỹ trên phiếu lương: làm bao nhiêu giờ, lương theo giờ, trừ bao nhiêu thuế, tiền nghỉ phép. Chủ lao động phải lưu hồ sơ giờ làm và tiền lương của bạn, bạn có thể yêu cầu xem.
Cần biết
I think my pay is wrong.
Tôi nghĩ lương của tôi bị tính sai.
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Cần biết
I haven't been paid yet.
Tôi vẫn chưa nhận được lương.
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Cách nói khác (2)
Người kia còn có thể hỏi (2)
Người kia có thể nói
You get paid fortnightly.
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Lương trả hai tuần một lần.
Nghe thấy fortnightly, nghĩa là: hai tuần một lần
Người kia có thể nói
We pay cash.
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Chúng tôi trả tiền mặt.
Nghe thấy cash, nghĩa là: tiền mặt
Việc chỉ trả tiền mặt, không có phiếu lương, không trừ thuế thì khi có chuyện rất khó chứng minh bạn đã làm ở đây, cũng có thể khiến bạn nộp thiếu thuế. Nhận tiền mặt cũng phải có phiếu lương, hãy tự ghi lại giờ làm mỗi ngày.
Giờ làm, làm thêm giờ và ngày nghỉ
Cần biết
How many hours a week will I get?
Mỗi tuần tôi được xếp mấy giờ?
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Cần biết
Do I get paid for overtime?
Làm thêm giờ có được trả lương không?
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Luật New Zealand không quy định làm thêm giờ phải trả nhiều hơn, tùy hợp đồng lao động ghi thế nào; nhưng giờ nào cũng không được thấp hơn lương tối thiểu.
Cách nói khác (5)
Người kia có thể nói
Can you stay late tonight?
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Tối nay bạn ở lại muộn được không?
Nghe thấy stay late, nghĩa là: ở lại muộn
Hợp đồng và mã số thuế
Cần biết
Can I have a written contract?
Cho tôi xin hợp đồng bằng văn bản được không?
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Luật New Zealand quy định chủ lao động phải đưa cho bạn hợp đồng lao động bằng văn bản (employment agreement), trước khi ký bạn có quyền mang về đọc, hỏi người khác.
Cách nói khác (4)
Người kia có thể nói
What's your tax code?
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Mã thuế của bạn là gì?
Nghe thấy tax code, nghĩa là: mã thuế
Ở New Zealand, khi bắt đầu đi làm phải điền mẫu IR330 để ghi mã thuế (tax code): việc chính thường dùng M, việc thứ hai dùng S, v.v. Không điền thì bị trừ thuế theo mức “không khai báo” (ND): 45% cộng thêm khoản đóng ACC (ACC earners' levy), nhiều hơn bình thường rất nhiều. Chọn mã thuế nào thì xem trên trang web IRD.
Bị nợ lương và bị bóc lột
Cần biết
I'm being paid less than the minimum wage.
Tôi đang được trả thấp hơn lương tối thiểu.
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Lương tối thiểu ở New Zealand được điều chỉnh vào ngày 1 tháng 4 hằng năm. Dù có visa loại nào, dù có hưởng lương theo sản phẩm hay không, mỗi giờ đều không được thấp hơn mức đó. Mức hiện nay xem trên trang web Employment New Zealand.
Cần biết
I haven't been paid for three weeks.
Tôi đã ba tuần chưa được trả lương.
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Cần biết
My boss is keeping my passport.
Chủ của tôi đang giữ hộ chiếu của tôi.
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Hộ chiếu là của bạn. Chủ lao động giữ hộ chiếu của bạn không trả thì có thể là vi phạm pháp luật, bạn có thể báo cảnh sát hoặc tìm đến cơ quan lao động.
Cần biết
Will this affect my visa?
Việc này có ảnh hưởng đến visa của tôi không?
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Ở New Zealand, người di cư bị bóc lột có thể xin một loại visa làm việc riêng (Migrant Exploitation Protection Work Visa), xem thêm trên trang web Immigration New Zealand.
Cần biết
Who can I talk to about this?
Việc này tôi có thể tìm ai để nói?
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Số điện thoại trợ giúp miễn phí xem ở thẻ thông tin về quyền lợi khi đi làm trên trang này.
Cách nói khác (3)
Người kia còn có thể hỏi (1)
Người kia có thể nói
If you complain, you'll lose your job.
Đã nghe quen, phiên âm tạm ẩn đi
Nếu bạn khiếu nại thì bạn sẽ mất việc.
Nghe thấy lose your job, nghĩa là: mất việc
Đuổi việc hoặc xếp ít ca hơn vì bạn khiếu nại, hỏi về quyền lợi của mình là vi phạm pháp luật. Hãy ghi lại thời gian và lời người đó nói, chụp màn hình tin nhắn giữ lại.
Học xong bài này, tôi làm được
- Tôi hỏi rõ được lương theo giờ, khi nào trả lương, xin được phiếu lương
- Khi thấy lương tính sai, bị nợ lương, tôi nói ra được
- Tôi hỏi được về tiền làm thêm giờ, ngày lễ và nghỉ phép năm
- Tôi xin được hợp đồng bằng văn bản, điền được tờ khai mã thuế hoặc mã số thuế
- Bị giữ hộ chiếu, bị bắt trả lại tiền lương, bị đe dọa, tôi biết như vậy là sai, nói được là mình sẽ đi hỏi tư vấn